Binnenkort is Bram Schilham niet langer politiek verslaggever, maar themacorrespondent voor de NOS. Synthese sprak met hem.

Een beetje politicologiestudent kent Bram Schilham als politiek verslaggever van de NOS. In december neemt hij afscheid van de Haagse redactie. Synthese blikt met hem terug op zijn loopbaan, zijn drijfveren en de veranderingen op het Haagse politieke toneel. “De politiek als geheel heeft geleerd om zaken nooit meer dood te zwijgen”

Journalistieke aspiraties waren bij Schilham (1966) al vroeg aanwezig. De eerste stappen in de journalistiek zette hij in zijn geboorteplaats Doorn. Hier bood weekblad De Doornse Kaap hem als zestienjarige de eerste ervaringen met het verslaan van uiteenlopende gebeurtenissen, variërend van een jubilerende brandweerman tot nieuwtjes uit de gemeenteraad van Cothen.

Rechts en links werd een academische opleiding aangeraden en vanwege zijn politieke interesse leek Politicologie een logische stap. In 1985 begon Schilham aan de studie Politicologie in Rotterdam. Het voorzitterschap van Studentenvereniging Laurentius maakte dat het in de loop van de studie een jaar niet van studeren kwam. Terug in de collegebanken bleek de faculteit Politicologie in Rotterdam te zijn opgeheven. Om de studie alsnog te voltooien was er geen andere optie dan uit te wijken naar de Universiteit Leiden, waarna het uiteindelijk nog drie jaar deeltijd- en avondstudie kostte om in 1994 de Leidse bul in ontvangst te mogen nemen.

Praktische ervaring werd niet geschuwd. In 1991 begon Schilham met een stage bij het radioprogramma Tros Kamerbreed, waarvan ook een jongerenvariant was op Radio 5. Binnen drie weken zat Schilham zelf als presentator achter de microfoon en had hij verschillende politieke jongeren te gast. Na de stage kwam de vraag of hij niet wilde blijven. Jongeren van toen zijn bijvoorbeeld Jack de Vries en Sharon Dijksma. Onderling worden de ervaringen van weleer nog wel gememoreerd, vooral met Jack de Vries. Destijds waren zowel Schilham als De Vries beginners, inmiddels zijn ze gevestigde namen met een behoorlijke staat van dienst.

NOS

Vanaf 1995 werden de nieuws- en actualiteitenrubrieken op Radio 1 samengevoegd tot het Radio 1 Journaal. Tros Aktua maakte plaats voor Het Radio 1 journaal, waar Schilham deel ging uitmaken van de Haagse redactie. Jarenlang leverde Schilham voornamelijk bijdragen aan de NOS radio. In 2001 kwam er de overstap naar het Journaal. Job Frieszo was toen het gezicht van de Haagse redactie. Enkele vaste vervangers stapten op en zo werd Schilham vrij snel zijn vaste vervanger. Toen Frieszo in 2004 vertrok was Schilham zijn logische opvolger. Sinds enkele jaren bestaat er nu een Haagse redactie die opereert binnen de verschillende media binnen de NOS; van radio tot teletekst en internet tot televisie.

Revolte

De Fortuyn-revolte vond plaats kort na Schilhams komst bij het Journaal. De hele politiek werd ontregeld door een verandering die de oude situatie volledig deed kenteren. “Er zijn toen dingen veranderd die heel goed zijn dat ze toen verbroken zijn. De politiek als geheel heeft geleerd om zaken nooit meer dood te zwijgen. Dat is een heel positieve ontwikkeling. De politieke correctheid om zaken onderbelicht te laten is toen afgeschud”, aldus Schilham.

Hij vervolgt: “Bolkestein was waarschijnlijk de eerste die begon met dat doorbreken van een zeker stilzwijgen omtrent politiek gevoelige onderwerpen, zoals integratie. Hij werd onheus bejegend, terwijl hij enkel zei dat er in zijn ogen een groot probleem voor de deur stond.” De veranderingen sindsdien hebben het werk van de politieke journalist Schilham veel interessanter en leuker gemaakt. “Mensen zijn scherper en alerter geworden, dus wordt regelmatig op de redactie de vraag gesteld: zien we niets over het hoofd?”.

“De NOS werkt nu met spreekwoordelijke antennes die na Fortuyn zijn ingesteld. Er werden regiocorrespondenten uitgezet in Amsterdam en Rotterdam met de opdracht: leg je oor te luister. Dat kan letterlijk in het café of op een verjaardag zijn, iets wat vroeger absoluut not done was. Integratie is daarvan een bekend voorbeeld. Verslaggeving is niet enkel nog een keurig verslag van een debat, maar ook steeds sterker een analyse van de beweging in de maatschappij. Als je dat kunt vertalen naar een pakkend of illustratief voorbeeld in het land, dan mis je de boot niet, zoals in het verleden weleens gebeurde.”

Schilham analyseert verder: “Vandaag de dag is het veel drukker in Den Haag dan pakweg tien jaar geleden. Het aantal programma’s en zenders is enorm gegroeid. Daardoor is er meer concurrentie ontstaan in het nieuws, maar moet je ook oppassen dat je niet uit de bocht vliegt. Bij de NOS wordt daarover sterk gewaakt. De kijkers kijken met het idee dat ze geloven wat de NOS meldt.”

Hoogtepunt

Schilham wil afscheid nemen op een hoogtepunt en slaat vanaf begin december een nieuwe weg in: “Werken in de Haagse journalistiek is heel verslavend en daardoor ook heel interessant om lang in te blijven hangen.” De eerste jaren maakte hij een duidelijke ontwikkeling door. Het gevoel dat hij nu niet veel verder kan groeien in de kwaliteit van analyses, maakte dat hij zich openstelde voor een nieuwe uitdaging. “Ik loop hier nu 15 jaar rond, ken alle hoeken en gaten, en heb generaties zien gaan en komen. Op de redactie van de NOS lag een boekje met portretten van politici in de jaren ‘80. Eigenlijk kende ik ze allemaal. Het was de druppel om verder te gaan kijken.” Vooral de manier van werken op de Haagse redactie zal hij missen, met een klein team nauw samenwerken. “Je bent in Den Haag deel van een wereldje dat redelijk naar binnen gekeerd is. Na een paar jaar heb je dat nog niet door, maar na 15 jaar begin je dat toch wel te merken.”

Themacorrespondentschap

Vanaf december gaat Schilham aan de slag als themacorrespondent voor de NOS op gebied van Klimaatverandering en Energiepolitiek. Hij gaat verhalen maken met een sterke internationale dimensie. De eerste klus is Kopenhagen, de grote klimaattop in december. Mooie voorbeeldverhalen dienen om de internationale discussie omtrent duurzaamheid in beeld te brengen. Wat voor uitvindingen zijn er en welke ontwikkelingen zijn er gaande? En hoe ligt het thema in verschillende landen? Het is nog een relatief witte vlek in de mainstream-journalistiek. Voor de NOS is het een bewuste keuze om een nieuwe weg in te slaan en te gaan werken met een themacorrespondent. Er zal later geëvalueerd worden of dat het journalistieke rendement heeft dat de NOS ervan verwacht. Schilhams bijdragen zullen een plaats krijgen in bestaande programma’s op de verschillende kanalen: een blog, het journaal en een dossier.

Kamerlid Bosma (PVV) vindt het allemaal niet zo nodig dat de NOS zich in de persoon van Schilham gaat inzetten voor het betreffende thema en stelde Kamervragen aan Minister Plasterk:
1. Heeft u kennisgenomen van het bericht «Bram Schilham eerste themacorrespondent NOS»? Antwoord minister: Ja.
2. Deelt u de vaststelling dat bijvoorbeeld bij het onderzoek «21 minuten» niets is gebleken van enige substantiële klimaathysterie bij het Nederlandse volk? Antwoord minister: Ja.
3. Waarom heeft het NOS Journaal wel een themacorrespondent klimaat maar bijvoorbeeld niet een themacorrespondent islamisering of criminaliteit? Antwoord minister: Dit is de vrije redactionele keuze van het NOS Journaal, en de regering
heeft geen voornemen hierin te treden. We leven in een vrij land, gelukkig.

En zo eindigde Schilham in Den Haag als onderwerp van de door hem zo vaak verslagen Kamervragen. Een memorabele manier om afscheid te nemen, waarbij hij een grijns niet kan onderdrukken.

Jos Krediet